Przekazanie pieniędzy, mieszkania albo udziału w nieruchomości bliskiej osobie może wyglądać jak zwykła rodzinna decyzja, ale często wiąże się z obowiązkami wobec urzędu skarbowego. Wyjaśniam, kto płaci podatek od darowizny, jakie są kwoty wolne w 2026 roku, kiedy trzeba złożyć formularz SD-Z2 lub SD-3 i na co uważać przy darowiźnie mieszkania.
Najważniejsze zasady zależą od pokrewieństwa i wartości darowizny
- Najbliższa rodzina może skorzystać z pełnego zwolnienia, nawet przy wysokiej wartości darowizny.
- SD-Z2 składa się w ciągu 6 miesięcy, jeśli chcemy zachować zwolnienie dla grupy zerowej.
- Kwoty wolne wynoszą 36 120 zł dla I grupy, 27 090 zł dla II grupy i 5733 zł dla III grupy.
- Darowizny od tej samej osoby sumuje się w okresie 5 lat.
- Darowizna mieszkania wymaga aktu notarialnego i może mieć wpływ na późniejszy podatek przy sprzedaży.
Kto płaci podatek od darowizny i kiedy powstaje obowiązek
Podatek od darowizny rozlicza co do zasady osoba obdarowana, a nie darczyńca. Dotyczy to pieniędzy, samochodu, mieszkania, działki, udziałów i innych praw majątkowych otrzymanych bezpłatnie.
Podatek wynika z ustawy o podatku od spadków i darowizn. Nie jest to podatek dochodowy, dlatego otrzymanej darowizny nie wpisuje się do rocznego PIT jako wynagrodzenia czy innego dochodu. Najpierw trzeba ustalić stopień pokrewieństwa, a dopiero potem wartość otrzymanego majątku.
Przy darowiźnie rzeczy liczy się jej wartość rynkowa, a niekoniecznie kwota zapisana w umowie. Urząd może zakwestionować zaniżoną wartość, szczególnie przy nieruchomości. W praktyce bezpieczniej oprzeć się na realnych cenach podobnych przedmiotów lub wycenie rzeczoznawcy.
Jeżeli darowizna została dokonana w formie aktu notarialnego, podatek, jeśli jest należny, pobiera zwykle notariusz. Przy darowiźnie pieniędzy lub ruchomości bez aktu notarialnego obowiązki najczęściej spoczywają bezpośrednio na obdarowanym.
Grupa podatkowa decyduje o kwocie wolnej
W 2026 roku kwoty wolne od podatku dotyczą łącznej wartości nabyć od jednej osoby w ciągu 5 lat. Do wcześniejszych darowizn dolicza się także ostatnią. Nie sumuje się natomiast automatycznie darowizn otrzymanych od wszystkich członków rodziny.
| Grupa | Przykładowe osoby | Kwota wolna w 5 lat |
|---|---|---|
| I grupa | rodzice, dzieci, dziadkowie, wnuki, małżonek, rodzeństwo, teściowie, zięć, synowa | 36 120 zł |
| II grupa | ciotka, wujek, siostrzeniec, bratanek, małżonek rodzeństwa | 27 090 zł |
| III grupa | osoby niespokrewnione i pozostałe osoby | 5733 zł |
Jeżeli darowizna mieści się w odpowiedniej kwocie wolnej, podatku nie ma. Przy większej wartości podatek oblicza się od nadwyżki ponad limit, a nie od całej darowizny.
Przykładowo, teściowa przekazuje synowej 50 000 zł. Teściowa i synowa należą do I grupy podatkowej, ale nie do tak zwanej grupy zerowej. Po odjęciu 36 120 zł pozostaje 13 880 zł nadwyżki, od której podatek wyniesie około 457 zł. To dobry przykład sytuacji, w której samo określenie „najbliższa rodzina” może być mylące.
Stawki rosną wraz z wartością nadwyżki. W I grupie wynoszą 3%, 5% albo 7%, w II grupie 7%, 9% albo 12%, a w III grupie 12%, 16% albo 20%. Jeżeli darowizna zostanie ujawniona dopiero podczas kontroli, a podatek nie został wcześniej zapłacony, może mieć zastosowanie stawka 20%.
Najbliższa rodzina może uniknąć podatku bez względu na kwotę
Osoby należące do tak zwanej grupy zerowej mogą skorzystać z pełnego zwolnienia. Są to małżonek, dzieci, wnuki, rodzice, dziadkowie, prawnuki, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha. Zwolnienie obejmuje darowizny o dowolnej wartości, ale trzeba spełnić określone warunki.
Najważniejszy jest formularz SD-Z2. Składa się go w urzędzie skarbowym w ciągu 6 miesięcy od otrzymania darowizny. Jeżeli przedmiotem darowizny są pieniądze, trzeba dodatkowo udowodnić ich wpływ na rachunek bankowy, rachunek w SKOK albo otrzymanie przekazem pocztowym.
Przelew powinien iść bezpośrednio od darczyńcy do obdarowanego. Wpłata gotówki na konto przez inną osobę może utrudnić wykazanie, że pieniądze rzeczywiście przekazał wskazany członek rodziny. Z tego powodu przy większych kwotach odradzam przekazywanie pieniędzy „z ręki do ręki”.
SD-Z2 nie trzeba składać, gdy darowizna nie przekracza kwoty wolnej właściwej dla danej grupy albo gdy umowa została zawarta w formie aktu notarialnego. Przy dużych darowiznach pieniężnych zgłoszenie pozostaje jednak najbezpieczniejszym rozwiązaniem.
Od 7 stycznia 2026 roku możliwe jest także przywrócenie terminu na zgłoszenie darowizny od najbliższej rodziny, jeśli obdarowany uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy, na przykład z powodu poważnej choroby. Nie dzieje się to automatycznie. Trzeba złożyć odpowiedni wniosek i przedstawić przekonujące uzasadnienie.
Darowizna pieniędzy, samochodu i mieszkania wymaga innych formalności
Przy darowiźnie pieniędzy najważniejsze są umowa i ślad przepływu środków. W umowie warto wskazać strony, kwotę, datę, sposób przekazania oraz stopień pokrewieństwa. Taki dokument nie zastępuje potwierdzenia przelewu, ale pomaga wyjaśnić, skąd pochodzi majątek.
Samochód lub wartościowe wyposażenie również może podlegać podatkowi. Przy zgłoszeniu przyjmuje się wartość rynkową rzeczy, pomniejszoną ewentualnie o związane z nią długi i ciężary. Dla urzędu znaczenie ma faktyczna wartość pojazdu, a nie symboliczna kwota wpisana do umowy.
Darowizna mieszkania, domu albo działki wymaga aktu notarialnego. W akcie można uregulować także służebność mieszkania, polegającą na prawie dożywotniego korzystania z lokalu. Dla seniora przekazującego mieszkanie dziecku jest to często ważniejsze niż sama kwestia podatku.
Przed podpisaniem aktu sprawdziłbym również, czy darowizna nie narusza interesów innych spadkobierców. W przyszłości może pojawić się roszczenie o zachowek albo spór o to, czy przekazany majątek powinien zostać uwzględniony przy rozliczeniach rodzinnych. Podatek to tylko jeden element całej decyzji.
Jeśli podatek jest należny, a darowizna nie była u notariusza, obdarowany składa SD-3, czyli zeznanie o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych. Zwykły termin na jego złożenie wynosi miesiąc od powstania obowiązku podatkowego. Urząd wydaje następnie decyzję, w której wskazuje dokładną kwotę do zapłaty.
Darowizna mieszkania może mieć skutki także przy jego sprzedaży
Otrzymanie mieszkania w darowiźnie i późniejsza sprzedaż to dwa odrębne zdarzenia podatkowe. Najpierw analizuje się podatek od spadków i darowizn, a przy sprzedaży może pojawić się podatek PIT.
Jeżeli sprzedaż nieruchomości nastąpi przed upływem 5 lat, liczonych od końca roku, w którym doszło do nabycia, co do zasady trzeba złożyć PIT-39. Przy darowiźnie datą nabycia jest dzień zawarcia umowy darowizny. Sprzedaż po upływie tego okresu nie podlega PIT, o ile nie jest związana z działalnością gospodarczą.
Przykład jest prosty. Jeżeli mieszkanie otrzymano w czerwcu 2026 roku, pięcioletni okres liczy się od końca 2026 roku. Sprzedaż bez PIT będzie możliwa dopiero od 1 stycznia 2032 roku. Wcześniejsze zbycie może oznaczać podatek od dochodu, choć w określonych sytuacjach można skorzystać z ulgi mieszkaniowej.
Osoba, która otrzymuje lokal w darowiźnie, może też sprawdzić tak zwaną ulgę mieszkaniową w podatku od spadków i darowizn. Przy darowiźnie od osoby z I grupy podatkowej ulga może obejmować do 110 m² powierzchni użytkowej, ale trzeba spełnić warunki dotyczące między innymi zamieszkania, zameldowania i braku innego lokalu.
Nie traktowałbym tej ulgi jako automatycznej. Wymogi są konkretne, a ich niespełnienie może oznaczać utratę preferencji. Przy mieszkaniu o dużej wartości albo skomplikowanej sytuacji rodzinnej konsultacja z notariuszem lub doradcą podatkowym zwykle kosztuje mniej niż późniejszy spór z urzędem.
Nie każda darowizna rodzinna daje ulgę darczyńcy
Podatek od darowizny obciąża obdarowanego, ale darczyńca może czasem skorzystać z odliczenia w swoim PIT. Dotyczy to przede wszystkim darowizn przekazanych na cele pożytku publicznego, kult religijny lub niektóre szczególne cele wskazane w przepisach.
Darowizny na cele pożytku publicznego można odliczyć do wysokości 6% dochodu lub przychodu, jeśli zostały przekazane uprawnionej organizacji i odpowiednio udokumentowane. Zwykła darowizna pieniędzy dla dziecka, wnuka czy znajomego nie daje takiego odliczenia.
Przy darowiźnie na fundację lub stowarzyszenie trzeba zachować potwierdzenie przelewu. Samo oświadczenie darczyńcy nie wystarczy. W przypadku darowizny rzeczowej potrzebny jest dokument, z którego wynika wartość przekazanego przedmiotu oraz dane obdarowanej organizacji.
Przed przekazaniem majątku sprawdź trzy rzeczy
Najbezpieczniej zacząć od ustalenia, kto komu przekazuje majątek i do której grupy podatkowej należą strony. Rodzice i dzieci mogą skorzystać z pełnego zwolnienia, ale teściowie, zięć i synowa, choć są w I grupie, nie korzystają z zasad grupy zerowej.
Drugi krok to sprawdzenie wcześniejszych darowizn od tej samej osoby z ostatnich 5 lat. Trzeci obejmuje dokumenty: umowę, potwierdzenie przelewu, formularz SD-Z2 albo SD-3 oraz akt notarialny, jeśli przedmiotem darowizny jest nieruchomość.
Moja praktyczna rada jest prosta: przy większej darowiźnie nie zostawiaj formalności na później. Termin 6 miesięcy na SD-Z2 łatwo przeoczyć, a brak dokumentu potwierdzającego przelew może pozbawić najbliższą rodzinę pełnego zwolnienia. Dobrze przygotowana darowizna chroni nie tylko przed podatkiem, lecz także przed nieporozumieniami między bliskimi.
